حوادث قریب و ادعیة غریب
نه تنها در شرایط فعلی كه احتمال حوادث غیر مترقبه و پیشبینی نشده یا همان بلایای طبیعی مطرح است، بلكه در هر شرایطی انسان باید حالت تضرّع و التجا به خداوند و ائمه(ع) و به ویژه امام زمان(عج) را داشته باشد. بله، به طور كلّی زلزله خواهد آمد، امّا چه وقت؟ كجا؟ و چه جور؟ (با چه درجه و چه ریشتری؟) این مسئله قابل پیشگویی قطعی نیست. گفتوگو با حجّت الاسلام و المسلمین حسینی زابلی
نه تنها در شرایط فعلی كه احتمال حوادث غیر مترقبه و پیشبینی نشده یا همان بلایای طبیعی مطرح است، بلكه در هر شرایطی انسان باید حالت تضرّع و التجا به خداوند و ائمه(ع) و به ویژه امام زمان(عج) را داشته باشد. بله، به طور كلّی زلزله خواهد آمد، امّا چه وقت؟ كجا؟ و چه جور؟ (با چه درجه و چه ریشتری؟) این مسئله قابل پیشگویی قطعی نیست. این عالم، مالك، صاحب و ولیّای دارد كه «ربّانی آیات» اوست. بنابراین نباید نگران و مضطرب باشیم كه حوادثی در پیش است؛ حوادث همیشه در پیش است. امّا اینكه چه كنیم كه از این حوادث به دور باشیم؛ طبعاً توسّلات و ادعیه مؤثّر است. در روایات ما آمده است: «الدّعاء یردّ القضاء ولو اُبرم إبراما1؛ دعا سرنوشت را تغییر میدهد، هر چند محكم شده باشد»، «الدّعاء مخّ العبادة؛ دعا،2 مغز عبادت است»،3 «الدّعاء تُرس المؤمن؛4 دعا سپر مؤمن است» خداوند در آیات قرآن میفرماید: «ما یعبأ بكم ربّی لولا دعاؤكم؛5 اگر دعای شما نباشد، پروردگار هم هیچ اعتنایی به شما نمیكند.» دعا بسیار خوب و نسبت به آن تأكید شده است. امّا اینكه فكر كنیم كار ما فقط دعاست و گوشة خانه بنشینیم هم درست نیست. |
اگر ما چنین احتمالی را میدهیم باید سعی كنیم كه به گونهای بنا بسازیم كه دور از حوادث و تلفات قرار بگیریم. سعی كنیم كنار گسل یا روی گسل نباشد و اگر هست، بناها را محكم بسازیم. یكی از مواردی كه مصداق این فرمودة امیرالمؤمنین(ع) است: «كن لدنیاك كأنّك تعیش أبدأً6 و ... برای دنیای خودت چنان عمل كن كه گویی برای همیشه زنده خواهی ماند و برای آخرتت چنان عمل كن كه گویی فردا خواهی مرد.» همین محكم كاری در ساخت و ساز است، امّا در مجموع، دعا لازم است و فراموش نكنیم كه دعا نیز یكی از «مقدّرات» است؛ یعنی اگر شب جمعهای آمد و انسان دعایی كرد، عرفهای بود و دعایی كرد، شب قدری توفیق یافت و دعا كرد خداوند به او عطای ویژه میفرماید، در غیر این صورت، میزان بهرهمندی او همان بهرهمندی عموم انسانهاست. بیان عوامانهاش چنین است كه مثلاً، پذیرایی عمومی از میهمان همین چای و شیرینی و میوه است، امّا میزبان میگوید، اگر ناهار هم طلب كرد، به او بدهید. حال در سفرة زمینی نیز، چه دشمن، چه دوست از نعمتهای عمومی خداوند بهرهمند میشود، امّا خداوند اراده فرموده است كه، اگر كسی نیمه شبی دستی برآورد و دعایی كرد به او عطا مینماید. بنابراین خود دعا هم یكی از مقدّرات است.
- یعنی اگر فرد نخواهد، به او عطا نمیشود؟ مثلاً در موضوع گفتوگوی ما، اگر از خداوند طلب امان و پناه از بلا نكند، بهرهای نمیگیرد؟
امام سجّاد(ع) در ادامه فرمودند: «دوم، كسی كه با همسر بداخلاق و تندخو باشد، دعایش مستجاب نمیشود.» یا اینكه فرمودند: «كسی كه بد زبان است، دعایش مستجاب نمیشود.» اینها مواردی است كه مانع استجابت دعا میشود.
البتّه چنانچه با رعایت همة شرایط دعا كردیم ولی مستجاب نشد، صلاح و منفعت بلند مدّت ما در آن بوده است.
در دعای افتتاح میخوانیم: «شاید آنچه از دست من بازداشته شده است [آن را به دست نیاوردم] برای من بهتر [از آنچه كه طلب میكردم] است زیرا تو سرانجام و پایان امور را میدانی.»
امیرالمؤمنین(ع) در حسّاسترین لحظات زندگیشان كه در حال ارتحال از این دنیا بودند، چشمهای مبارك خود را گشودند و به حسنین(ع) فرمودند: «شما دو نفر را و هر كس را كه وصیّتم به او برسد سفارش میكنم كه... امر به معروف و نهی از منكر را ترك نكنید زیرا موجب میشود افراد شرور بر شما مسلّط گردند، آنگاه خوبان شما هم كه دعا كنند، مستجاب نمی شود.»
- بعضی این طور میگویند كه دعا در این موارد چه ضرورتی دارد؟ اگر مقدّر باشد، میمیریم و اگر نباشد، زنده میمانیم؟ شما چه میفرمایید؟
البتّه همة عالم سرنوشتی دارد و ما منكر آن سرنوشت نیستیم. حضرت علی(ع) از كنار دیوار خمیدهای كه احتمال میرفت فرو بریزد، به كناری رفتند، برخی از اصحاب عرض كردند: آیا از تقدیر و سرنوشت فرار میكنی؟ فرمودند: خیر، از «قضا»ی خدا به «قَدَر» او پناه میبرم.
این مطلب شرح و توضیح دارد كه فرصت مبسوطتری میطلبد اجمالاً یعنی اینكه قضای خدا این است كه این دیوار خمیده در این حالت فرو ریزد و كسی كه آنجا ایستاده در اثر این كار بمیرد و از این قضا به قدر خدا پناه میبریم كه اگر از زیر دیوار به كنار رود زنده میماند. كه بحث قضا و قدر در تمام مراحل هستی جریان و حضور دارد. خداوند متعال میفرماید: «إنّا كلّ شیءٍ خلقناه بقدرٍ8ٍ؛ ماییم هر چیزی را به اندازه آفریدیم.»، «و إن من شیءٍ الّا عندنا خزائنه و ما ننزّله إلّا بقدرٍ معلومٍ؛9 و هیچ چیز نیست مگر آنكه گنجینههای آن نزد ماست و ما آن را جز به اندازهای معیّن فرو نمیفرستیم.»، یعنی همة عالم دارای سرنوشت و «قضایی» است و این به معنی حكمی مسلّم است، ولی «قدر» به معنی اندازة آن حكم است. به عنوان مثال خداوند میفرماید: «و قضی ربّك أن لا تعبدوا إلّا إیّاه؛10 و پروردگار تو مقرّر كرد كه جز او را نپرستید» این قضا و حكم الهی است، امّا قدر آن چگونه است قدر آن حكم كلّی، مصادیق احكام؛ مانند: نماز، روزه، زكات، حج و... است كه در آیات دیگر به تفصیل بیان شده است این از جهت [احكام] تشریعی، از جهت تكوینی نیز به عنوان مثال، قضای الهی آن است كه: «كلّ نفسٍ ذائقة الموت،11 هر نفسی چشَندة [طعم] مرگ است.» امّا قدر و اندازة آن این است كه هر كس روزی با یك حادثهای از دنیا میرود؛ یكی توسط سیل، دیگری توسط زلزله، در بیماری، در جنگ و... . اینها اندازهها و قدر آن قضا (مردن) است. بنابراین قضا یعنی حكم اجتناب ناپذیر و قدر، اندازه و مقدار و میزان آن حكم است.
- توسّلات به وجود مقدّس امام زمان(عج) چه جایگاهی دارد؟
وقتی ما به امام زمان(ع) متوسّل میشویم، به عنوان مثال، برای سلامتی ایشان صدقه میدهیم یا برای سلامتی وجود مباركشان دعا میكنیم، یك وسیله و یك مقدّمه برای ایجاد ارتباط با آن حضرت(ع) است وگرنه امام علی(ع) میدانند چه بخورند، چه وقت بخورند و چقدر بخورند. بنابراین بیماری برای حضرت(ع) مطرح نیست. اصلاً بقا و سلامتی وجود ما به بركت وجود آن حضرت است. در دعا میخوانیم «بیمنه رُزق الوری؛12 به بركت او به دیگر مخلوقات روزی داده میشود.» از جملة این مخلوقات، جبرئیل است؛ یعنی جبرئیل به بركت وجود امام زمان(عج) زنده است و نفس میكشد و حیات دارد. همچنین اسرافیل و عزرائیل و میكائیل. درست است كه اینها ملك مقرّبند، امّا قرب اینها قرب صوری است، مثل نگهبان دم در كه از همة رفت و آمدها باخبر است، امّا دلیل بر قرب نیست. او وسیلة انجام كارهای صاحبخانه است؛ امّا محبوب و دوست واقعی او نیست.
رسول اعظم الهی(ص) فرمودند: «مرا وقتی با خداوند است كه هیچ كس نه ملك مقرّب و نه پیامبر صاحب رسالتی به آن راه ندارد.»13
فرشته گر چه دارد قرب درگاه
نگنجد با مقام «لی مع الله»
در این موضع كه نور حق دمیده است
چه جای گفتو گوی جبرئیل است
در این مشهد كه انوار تجلّی است
سخن دارم بر این ناگفتن اولیٰ است
جبرئیل در توصیف قرب رسول خدا(ص) به خدا در شب معراج میگوید: در آن سیر به مقامی رسیدیم كه اگر ذرّهای بالاتر میرفتم میسوختم.
بنابراین حضرات اهل بیت(ع)؛ به ویژه وجود امام زمان(عج) از چنین مرتبة وجودی برخوردارند و صاحب مقام شفاعت هستند.
از جهت بعد بشری و عنصری (ناسوتی) نیز اگر بخواهیم توضیح بدهیم، میگوییم: درست است كه اینها وجود بشری دارند، امّا چگونه بشرهایی؟ آیا ابوجهل و پیغمبر(ص) از جهت بشری مثل هم هستند؟
در حال حاضر بشر از لحاظ علمی بسیار پیشرفت كرده است به نحوی كه نمیتوان حتّی این پیشرفت را در فرصتی محدود بیان كرد و همة این موفقیّت را در اثر استفاده از حدود یك هشتم سلولهای مغزیاش بدستآورده است. خب اگر این بهرهگیری به دو هشتم برسد، لابد شقّ القمر میكند، اگر استفاده به سه هشتم برسد، ردّ الشمس میكند.
حال، امام عصر(عج) كه از تمام ظرفیّت مغزشان استفاده میكنند نمیتوانند صرفاً از طریق یك نگاه و یك عطف توجّه امور، عوالم را به سرانجام برسانند؟
امروز امیر در میخانه، امام زمان(عج) است و ما باید عرض ادبمان به ساحت مقدّس امام زمان(عج) باشد. در قالب دو سلام كه صبح و شام به ما تأكید شده است، اهمیّت توسّل و تسلیم به این ذوات مقدّس را گوشزد كردهاند: اوّل، سلام به امام حسین(ع) و دوم، سلام به امام زمان(عج).
توسّلات ما به امام زمان(عج) از باب ایجاد رابطه است. به قول شاعر:
در دل دوست به صد حیله رهی باید جست
مثلاً شما میگویید حسین جان! قربان گنبدت، قربان كبوترهای حرمت. مگر گنبد و ضریح قربانی میخواهد؟
نه، این برای نشان دادن علاقه و عشق ماست. خداوند در قرآن كریم نیز میفرماید: «یا أیّها الّذین أمنو اصبروا و صابروا و رابطوا...؛14 ای كسانی كه ایمان آوردهاید، صبر كنید و ایستادگی ورزید و مرابطه داشته باشید» یعنی با امامتان ارتباط و مرابطه داشته باشید؛ به صورت اینكه صدقه بدهید، دعا كنید برای سلامتیشان، سلام بدهید و ... به هر شكل ممكن توسّل به حضرت، موجب ایجاد ارتباط است و گفتوگو در این موضوع هم روزی ما است. در زیارت عاشورا میخوانیم كه محبّت و ولایت شما رزق و روزی ما است.
این توسّلات به هیچ وجه رنگ شرك ندارند. خداوند میفرماید: «من دون الله انداداً؛ 15 برخی از مردم، در برابر خدا همانندهایی برای او برمیگزینند.»
بوسیدن حجرالأسود برای تقرّب به خدا اشكالی ندارد و استلام آن لازم است. پس اگر «من الله» (از خدا) باشد، این توحید است امّا اگر «من دون الله» (غیر خدا) باشد، شرك است و توسّلات ما «من الله» است.
ما میگوییم: «السّلام علیك یا داعی الله و ربّانی آیاته؛17 سلام بر تو ای دعوت كننده به سوی خدا و تربیت كنندة آیات الهی» و خداوند متعال در قرآن كریم میفرماید : «این است كه شما را از خاك آفرید»18 «و از آیات او آفرینش آسمانها و زمین است.»19
- معمولاً میپرسند چطور در مملكت كفر و در میان كفّار بلا نمیآید و خدا آنها را عذاب نمیكند، امّا در مملكت دینی و در میان مسلمانان خدا عقوبت میكند؟
در مملكت كفّار نه تنها نباید بلا بیاید، بلكه طبق آیة شریف قرآن «اگر بیم آن نبود كه [همه] مردم [در انكار خدا] امّتی واحد شوند، قطعاً برای خانههای آنان كه به [خدای] رحمان كفر میورزیدند، سقفها و نردبانهایی از نقره كه بر آنها بالا روند، قرار میدادیم.»20 آنها آخرتی كه ندارند، هر چه دارند همین دنیاست. البتّه الآن میبینیم كه بلاها به آنها هم میرسد. این مطلب در بیان شاعران هم منعكس شده است كه:
هر كه در این بزم مقرّبتر است
جام بلا بیشترش میدهند
به جبرئیل امین خطاب رسید كه برو، دیگ غذای آن پیرزن را واژگون كن و از آن طرف به آن كسی كه دارد با ما مخالفت میكند و كنار دریا نشسته و منتظر صید است، یك ماهی به تورش بینداز. اینها شرح مفصّلتری دارد كه آن را برای یك فرصت دیگر میگذاریم.
- از اینكه در این گفتوگو شركت كردید سپاس گزاریم.
ماهنامه موعود شماره 112
پینوشتها:
1 میزان الحكمـة، ج 3، ص 247.
2. رسول خدا(ص)، بحارالأنوار، ج 3، ص 300.
3. امیرالمؤمنین(ع).
4. الكافی، ج 2، ص 468.
5. سورة فرقان (25)، آیة 77.
6. بحارالأنوار، ج 44، ص 139؛ وسائل الشیعه، ج 2، ص 535.
7. مفاتیح الجنان، دعای كمیل.
8. سورة قمر (54)، آیة 49.
9. سورة حجر (15)، آیة 21.
10. سورة اسراء (17)، آیة 23.
11. سورة آلعمران (3)، آیة 185؛ سورة انبیاء (21)، آیة 35؛ سورة عنكبوت (29)، آیة 57.
12. مفاتیح الجنان، دعای عدیله.
13. علّامه طباطبایی، سنن النّبی(ص)؛ ترجمة محمّد هادی فقیهی، ج 1، ص 410.
14. سورة آلعمران (3)، آیة 200.
15. سورة بقره (2)، آیة 165.
16. الاحتجاج، ج 2، ص 467؛ بحارلأنوار، ج 53، ص 178.
17. مفاتیح الجنان، زیارت آل یاسین.
18. سورة روم (30)، آیة 20.
19. سورة شوری (42)، آیة 29.
20. سورة زخرف (43)، آیة 33.
تبلیغات
نه تنها در شرایط فعلی كه احتمال حوادث غیر مترقبه و پیشبینی نشده یا همان بلایای طبیعی مطرح است، بلكه در هر شرایطی انسان باید حالت تضرّع و التجا به خداوند و ائمه(ع) و به ویژه امام زمان(عج) را داشته باشد. بله، به طور كلّی زلزله خواهد آمد، امّا چه وقت؟ كجا؟ و چه جور؟ (با چه درجه و چه ریشتری؟) این مسئله قابل پیشگویی قطعی نیست.
مدیر : 