مذهبی فرهنگی

سندروم نفتكش ها
یكى از مهم ترین ابعاد جنگ تحمیلى عراق علیه ایران، جنگ نفتكش ها در خلیج فارس بود. حمله دولت عراق به شناورهاى نفتى، علاوه بر كاهش درآمدهاى مالى ایران از محل صادرات نفتى، باعث حضور قدرت هاى خارجى در منطقه و در نتیجه تغییر جنگ از ماهیت منطقه اى به ماهیتى بین المللى شد.

در اوایل دهه۸۰ میلادى حدود ۷۰درصد نیازهاى نفتى ژاپن و ۵۰ درصد از نیازهاى نفتى اروپاى غربى از خلیج فارس تأمین مى شد. حمله به این شناورها محدود به نفتكش هاى ایران نمى شد، بلكه نیز كشورهاى بى طرف را در برمى گرفت. در سال۱۹۸۱ میلادى، عراق به صورت یك جانبه به كلیه كشتى هایى كه به سمت بنادر ایران حركت مى كردند هشدار حمله داد. در این عمل هدف اصلى، بنادر امام خمینى (ره) و ماهشهر بود و كشتى هاى خارج از این محدوده كمتر مورد حمله قرار مى گرفتند. این حملات بیش تر توسط میراژهاى ۱-F و میگ هاى ۲۵ مسلح به موشك هاى اگزوست انجام مى گرفت.

اما در سال۱۹۸۴ میلادى جنگ نفتكش ها وارد فاز جدیدى شد و عراق محدوده اى به وسعت ۱۱۲۶ كیلومتر را از دهانه اروند رود تا بندر بوشهر منطقه جنگى اعلام كرد و با استفاده از جنگنده هاى سوپر اتاندارد شناورها را مورد حمله قرار داد. صدام قصد داشت با خارج كردن جنگ از حالت سكون، ایران را وادار به شركت در مذاكرات نماید. چرا كه حملات مكرر عراق نتوانسته بودصادرات نفت ایران را به طور كامل متوقف نماید.تا سال۱۹۸۴ میلادى ایران هرگز به كشتى هاى غیرنظامى در خلیج فارس حمله نكرد، اما در مارس این سال دولت عراق با موشك هاى اگزوست به یك نفتكش یونانى حمله كرد و ظرف چند ماه ۷۱ كشتى ایرانى و خارجى را مورد حمله قرار داد. موج جدید حملات عراق موجب شد كه ایران نیز دست به واكنش بزند. ایران در آوریل سال۱۹۸۴ میلادى به یك كشتى هندى حمله كرد و در همان سال كشتى هاى كویتى و سعودى را مورد اصابت قرار داد و این پیامى بود براى تمام دنیا مبنى بر این كه اگر عراق تردد كشتى ها را در منطقه ایران ناامن سازد، كشتیرانى در خلیج فارس براى تمام كشورها ناامن خواهد شد. ادامه این حملات، صادرات نفت ایران را تا ۵۰درصد كاهش داد و تردد كشتى ها در خلیج فارس هم به میزان ۲۵ درصد كم شد.

از سوى دیگر شركت بیمه لوید لندن نیز تعرفه هاى بیمه كشتى ها را افزایش داد و در نتیجه صادرات نفت خلیج فارس تا مرز ركود پیش رفت.در پایان سال۱۹۸۴ میلادى ایران و عراق توافق نمودند كه حمله به اهداف غیرنظامى را متوقف كنند و تهران پیشنهاد داد كه این توافقنامه كشتیرانى در خلیج فارس را نیز شامل شود، ولى عراق با آن مخالفت نمود. این پیمان در سال هاى ۱۹۸۶ و ۱۹۸۷ میلادى توسط عراق زیر پا گذاشته شد و حملات بر ضد تأسیسات نفتى ایران از سر گرفته شد.
ایران نیز براى مقابله به مثل، بنادر كشورهاى عربى جنوب خلیج فارس را مورد حمله قرارداد و هدف عمده این حملات، كشتى هاى كویتى بود.
مسكو و واشنگتن در سال۱۹۸۷ میلادى توافق كردند كه از نفت كش هاى عربى در مقابل این حملات محافظت نمایند و بدین ترتیب بودكه در اوایل سال۱۹۸۸ میلادى، خلیج فارس میزبان حداقل سه نیروى دریایى غربى و هشت نیروى دریایى كشورهاى منطقه شد و هر هفته كشتى هاى مختلفى مورد حمله قرار مى گرفتند.
میزان این حملات تا حدى بود كه مراكز تعمیر كشتى ها در بحرین و امارات نمى توانستند پاسخگوى تعمیرات این كشتى ها باشند. عراق تلاش زیادى انجام داد تا صادرات نفت ایران را متوقف كند.
در این میان كشورهاى غربى از جمله فرانسه با در اختیار قرار دادن تجهیزات پیشرفته اى همچون جنگنده هاى سوپراتاندارد، صدام را یارى نمودند. یكى دیگر از عوارض جنگ نفتكش ها در خلیج فارس، مسئله ورود نفت خام به درون آب هاى منطقه بود كه باعث بر هم خوردن اكوسیستم شده و نسل بسیارى از گیاهان و جانداران خلیج فارس را نابود كرد.

حمید ایرانپور
روزنامه ایرن

ارسال به