ظلمت (تاریکی) در قرآن

ظلمت، به معناى نبودن نور است. از جهل و شرك و فسق نیز تعبیر به ظلمت مى شود و داراى دو بخش حسّى و معنوى است.ظلمت حسّى آن است كه نور به كلّى قطع، یا آن چنان ضعیف گردد كه جایى دیده نشود و یا به زحمت دیده شود. ظلمت معنوى، مشكلات، گرفتاری ها و پریشانی هایى است كه عاقبت آنها تاریك و شوم است. اگر از جهل، شرك، كفر و نفاق تعبیر به ظلمت مى شود، بدین جهت است كه عاقبتى شوم به دنبال دارد.

# عوامل ظلمت معنوى

پذیرش ربوبیّت غیر خدا

ربوبیت چیست؟ مخلوقات نه تنها در اصل وجود و پیدایش نیازمند به خدا هستند بلكه همه شئون وجودى آنها وابسته به خداى متعال است و هیچگونه استقلالى ندارند و او امورشان را تدبیر مى‏نماید که مصادیق فراوانى، مانند حفظ و نگهدارى كردن، حیات بخشیدن و میراندن، روزى دادن، به رشد و كمال رساندن، راهنمایى كردن و... دارد.

«قُلْ مَن رَّبُّ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ ... قُلْ أَفَاتَّخَذْتُم مِّن دُونِهِ أَوْلِیَاء لاَ یَمْلِكُونَ لِأَنفُسِهِمْ نَفْعًا وَلاَ ضَرًّا ... قُلْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمَاتُ وَالنُّورُ ...؛ بگو: پروردگار آسمان‏ها و زمین كیست؟ ... بگو: پس چرا غیر او سرپرستانى گرفته‏اید كه اختیار سود و زیان خود را ندارند؟... بگو: آیا تاریكى‏ها و نور برابرند؟» (رعد/16)

امید به خدا

امیدواری یکی از مفاهیم مهم در زندگی انسان است.

آیات و روایات بسیاری در مورد ارزش امیدواری وجود دارد؛ البته تنها وجه نیکو و پسندیده امیدواری را، امید داشتن به پروردگار می‏داند بگونه‏ای که آدمی همواره رفتار خود را با آن همراه سازد، لحظه‏ای بدون امید نیاساید و به گونه‏ای به پروردگار امیدوار باشد که همه اسباب تحقق امر را در کف قدرت او بداند.

امید به غیر خدا

کسی که به دیگری امید دارد، در واقع به قدرت او اقرار می‏نماید و آن را با امید به او می‏ستاید. کسی که به غیر خدا دل بندد و امیدوار گردد، در حقیقت قدرت او را برتر از قدرت خدای خویش پنداشته و وجود بیکران خدای خود را نادیده گرفته است. خدا نیز در این حال او را به خود واگذاشته و امیدش را نیز ناامید می‏سازد.

نتیجه آن که یکی از مظاهر پذیرش ربوبیت غیر خدا دل بستن و امیدوار بودن به دیگران است که سبب ایجاد ظلمت و تاریکی معنوی انسان می گردد.

"صله رحم" از سفارشاتی است که تأکید فراوانی بر آن شده است. ارحام خویشاوندان نزدیک ما هستند. که عبارتند از خواهران، برادران، پدر و مادر، پدربزرگ و مادربزرگ، عموها، عمه ها، دایی‌ها و خاله‌ها. صله ی رحم یعنی آنکه از حال و روز خویشاوندان نزدیک خود بی خبر نباشیم و در خوشی و ناخوشی در کنارشان باشیم. این مسأله آن قدر اهمیت دارد که خداوند در قرآن عزیز وعده داده است که برای کسانی که صله ی ارحام می کنند در سرای دیگر عاقبتی نیک قرار می دهد. یعنی عاقبت به خیری در این دنیا و آن دنیا!

دیگر بیشتر از این ما چه می خواهیم؟!

آن قدر «صله ی ارحام» دارای اهمیت است که امام صادق(علیه‌السلام) حتی در لحظات واپسین عمر شریفشان، زمانی که در بستر بیماری بودند هرگاه که به هوش می آمدند از ارحام خود سؤال می نمودند و جویای حالشان می شدند! سپس سفارش می فرمودند که به آنها فلان مقدار پول بدهند و بدین ترتیب از آنان تفقّد می نمودند.

حتی به کسی که با ایشان دشمنی نموده بود نیز سفارش کردند که مقداری پول بدهند. یکی از حاضرین به امام فرمود: آیا به کسی که با شما دشمنی کرد پول می دهید؟!

امام فرمودند: می خواهم مشمول این آیه باشم که خداوند می فرماید: (1)

والذین یصلون ما امرالله به أن یوصل و یخشون ربهم و یخافون سوء الحساب... اولئک لهم عقبی الدّار؛ و آنان که پیوندهایی را که خداوند به آن امر کرده برقرار می نمایند (یعنی صله رحم می کنند)... عاقبت نیک در سرای دیگر از برای آنها خواهند بود.(2)

پس، بلند شو همین الآن یه زنگ بزن حال و احوالی از خویشاوندات بپرس؛ حداقل یه sms (ببخشید پیامک) که بفرست!

1- انوار البهیِة، ص 179-180.

2- سوره ی مبارکه رعد / آیات شریفه 21 و 22.

می دانید چرا به امام جعفر علیه السلام، "صادق" می گویند؟!

صادق یعنی راستگو و به امام ششم لقب صادق داده اند چرا که در امامت خود راست می گفت در مقابل جعفر کذّاب است که ادّعای امامت می کرد ولی امام واقعی نبود: امام دروغین!

جعفر کذّاب برادر امام حسن عسکری (علیه السلام) است که پس از رحلت آن حضرت ادّعای امامت کرد و او را کذّاب گفتند. امام علی نقی علیه السلام درباره او فرمود: حذر کنید از پسر من جعفر که به منزله پسر نوح است! إنّه لیس من اهلک، انّه عمل غیرصالح؛ همانا او از اهل تو نیست و همانا او کار ناشایستی انجام داد.» 1

ابو خالد کابلی از حضرت امام زین العابدین اسامی ائمه را می پرسید به نام حضرت صادق (ع) که رسید عرض کرد: همه شما صادقید (راستگو هستید) چرا او را " صادق" می گویند؟ امام فرمودند: «چون پنجمی از اولاد او نیز جعفر نام دارد ولی دروغ می گوید و ادّعای امامت دارد! 2

1- هزار و یک نکته، ص 746

2- فضایل و سیره چهارده معصوم (ع) در آثار استاد علامه حسن زاده آملی، ص 354.

امام صادق علیه السلام رئیس مکتب جعفری در روایتی شریف پاسخ این پرسش را بیان فرموده اند.

که من آن را برای شما می گویم: روزی یکی از دوستان امام به نام مفضل می پرسد: شما قبل از خلقت آسمان و زمین کجا بودید؟ امام می فرماید ما نوری بودیم که خدا را تسبیح و تقدیس می کردیم تا اینکه خداوند ملائکه را آفرید و به آنها نیز فرمان تسبیح داد ولی آنها گفتند که ما نمی دانیم، آنجا بود که به دستور خدا، ملائکه از ما تسبیح را آموختند. باید بدانی که پیروان ما از شعاع آن نور آفریده شده‌اند و به همین خاطر است که به آنان شیعه نامیده شده‌اند ...

پس قدر خودت را بدان و بدان که این فقط یک اسم نیست که رسم حقیقی توست و هر کسی توفیق آن را نخواهد یافت.

و چه چیزی بهتر از این که این نور درونی را چراغی در این تاریکنای زندگی کنی تا رسیدن به خانه دوست که هرچه هست هموست! که اگر چنین نکنی قدر خود را نشناخته ای.

متن روایت

بسیاری از مسائل عقلی و فلسفی در کلام اهل بیت دیده می شود. بدین معنی که طرح مباحث الهیات توسط ائمه اهل بیت و تجزیه و تحلیل آن مسائل سبب شده است که عقل شیعه از قدیم الایام به صورت عقل فلسفی درآید و البته این بدعت و چیز تازه ای در اسلام نبوده بلکه راهی است که خود قرآن پیش پای مسلمین قرار داده است و ائمه(علیهم السلام) به تبع قرآن و تعلیمات قرآنی و به عنوان تفسیر قرآن آن حقایق را ابراز و اظهار نموده اند. حاصل آن پرورش اندیشمندانی نظیر علامه طباطبایی در عصر ماست که به حق منسوب به مکتب جعفری است. مکتبی که همه ی علوم در ان به نحو شایسته ای بیان گردیده است و به ویژه بر روی عقل و فلسفه به عنوان ابزاری در فهم الهیات و خداشناسی تأکید شده است. ¹

از جمله براهین و استدلال هایی که بر خداشناسی توسط اهل بیت(علیه‌السلام) اقامه شده است روایتی است که هشام بن سالم از امام صادق (علیه‌السلام) نقل کرده است:

هشام بن سالم می گوید نزد امام صادق(علیه‌السلام) رفتم به من فرمود: آیا می توانی خدا را وصف کنی؟

گفتم: آری!

فرمود: وصف کن!

گفتم: او شنوا و بیناست.

فرمود: این صفتی است که مخلوقات نیز در آن شریکند!

گفتم: چگونه او را وصف کنم؟

فرمود: او نور بدون ظلمت و حیات بدون مرگ و علم بدون جهل و حق بدون باطل است.

پس از نزد آن حضرت بیرون آمدم در حالی که داناترین مردم به توحید بودم!²

1- مناسبات دین و فلسفه در جهان اسلام؛ ص 760.

2- لقاء الله، ص 54 و 55.

تا کی با همه قهری؟! تا کی همش غر می زنی؟!

خوب خیابونا شلوغه که شلوعه! خودمون این مشکلو درست کردیم چوبشم می خوریم! غیر از اینه؟!

نباید به خاطر این که اعصابت تو ترافیک خرد شده سر زن و بچه‌ات داد بزنی که!

به شوهر بیچاره‌ات چه که امروز سر کار با کسی حرفت شده!

مگه پدر و مادرت گناهکار شدن که یه همچین بچه ای دارن؟!

خوب همه مشکل دارن! هر کسی قدّ ظرفیت خودش!

اما تو اگه فقط یه کم خدا رو دوست داشتی؛ اگه فقط یه ذره دین داشتی، این قدر بداخلاق نبودی!

هان، چیه؟! بهِت برخورد؟!

خوب من که از خودم نمیگم! خدا گفته! امام هم توضیحش داده! میگی نه اینو ببین:

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:¹ هل الدین الا الحُب؛ آیا دین غیر از محبت چیز دیگری هم هست؟! و بعد این آیه را تلاوت کردند: «قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْكُمُ اللّهُ»؛ بگو (ای پیامبر) اگر خدا را دوست دارید از او پیروی کنید خدا هم شما را دوست می دارد. ²

باباجون کسی که خدا رو دوست داره و آدم دین داریه، بنده های همون خدا رو هم دوست داره! وگرنه این چه دوستی ایه؟!

مثل کسی که میگه دوستت دارم ولی بچه‌هاتو می زنه! خوب بنده های خدا که برای خدا عزیزترن از بچه برای پدر و مادرش!

خوب خدا ناراحت میشه وقتی با بنده هاش مهربون نیستی!

باور کن خدا دوست داره خوش اخلاق و مهربون باشیم!

1- الکافی/ تفسیر عیاشی

2- سوره مبارکه آل عمران آیه شریفه 31.