مذهبی فرهنگی

• مطهری و فلسفة انتظار

«انتظار» از مفاهیم دو پهلو و لغزنده‌ای همانند: تقدیر, توكل, صبر و ... است،2 كه در طول تاریخ اندیشة اسلامی, برداشت‌های متفاوتی از آن شده است. هر بار كسی به تناسب فهم و درك خود, دستی بر این واژه كشیده و به این درك خشنود گشته, حق را همان پنداشته است و سپس به تعبیر زیبای قرآن: «كل حزب بمالدیهم فرحون؛ هر فرقه‌ای بدان چه نزد آن‌هاست دل‌خوش شدند.»3

استاد مطهری در این باره می‌فرمایند: «معلوم است كه بدعت در دین خاتم هم امكان‌پذیر است چنان‌كه ما هم كه شیعه هستیم و اعتقاد داریم به وجود مقدس حضرت حجت‌بن الحسن, می‌گوییم ایشان كه می‌آیند «یأتی بدینٍ جدیدٍ» . تفسیرش این است كه آن‌قدر تغییرات و اضافات در اسلام پیدا شده است كه وقتی او می‌آید و حقیقت دین جدّش را می‌گوید به نظر مردم می‌رسد كه این دین غیر از دینی است كه داشته‌اند و حال این اسلام حقیقی همانی است كه آن حضرت می‌آورد.»4

دربارة مفهوم انتظار هم, متناسب با برداشت‌های متفاوت, این اندیشه منشأ رشد و پویایی یا ركورد و عقب ماندگی دانسته است. استاد مطهری خصوصیات دو گونه انتظار (مثبت) و (منفی) را این گونه بیان می‌كنند:
انتظار فرج و آرزو و امید و دل بستن به آینده دو گونه است: ‌انتظاری كه سازنده و نگهدارنده،‌ تعهدآور, نیرو آفرین و تحرك بخش است, به گونه‌ای كه می‌تواند نوعی عبادت و حق‌پرستی شمرده شود؛ و انتظاری كه گناه است:‌ ویرانگر,‌ اسارت‌بخش و فلج‌كننده و نوعی (اباحی‌گری) باید محسوب شود. این دو نوع انتظار فرج, معلول دو نوع برداشت از ظهور عظیم مهدی موعود است و این دو نوع برداشت به نوبة خود, از دو نوع بینش دربارة‌ تحولات در انقلاب‌های تاریخی ناشی می‌شود.5

فقط کافیست خود امام زمان(عج) بخواهد، چرا که می‌فرماید :
« دل های ما (خاندان رسالت) جایگاه مشیّت الهی است. پس هرگاه او بخواهد، ما هم می‌خواهیم. و (خداوند در این باره) می‌فرماید :
 شما نمی‌خواهید، مگر این که خدا بخواهد».1
حال اگر آماده‌اید، بسم ا...
گام اول : شناخت
سؤال :  امام زمان(عج) کیست ؟
 وجودش چه فایده ای برای ما دارد ؟

به راستی امام زمان(عج) کیست ؟ آیا با یادگیری نام ها و القاب و تاریخ ولادت و غیبت و نام پدر و مادر آن امام همام به شناخت حقیقی وی خواهیم رسید؟ یا باید در حکمت این نام ها و نشان ها اندیشه کرد و در شگفتی های ولادت و حیات او تأمل نمود.

آیا نباید برای شناخت صحیح و کامل، علت غیبت پر رمز و راز او را بررسی و اهداف غیبت و ظهور او را جستجو و درک کرد؟ و در سخنان و فرمان‌های وی اندیشه كرد؟

او می‌فرماید :
«من موجب آسایش و آرامش (امنیت) اهل زمین هستم، هم‌ چنان‌ که ستارگان سبب آرامش و آسایش (امنیت) اهل آسمان هستند ».2

چه مفهوم  قابل تأملی در عمق آن وجود دارد؟

چرا نشناختن امام زمان(عج) مساوی جاهلیت است و گمراهی در دین را به دنبال دارد؟ همان‌ طور که پیامبر اکرم(ص) فرموده اند :
« کسی که بمیرد و امام زمانش را نشناسد به مرگ جاهلیت مرده است».3

و هم‌چنین در دعای معرفت می‌خوانیم و اعتراف و تقاضا می‌کنیم که:
« بار خدایا، حجت خویش را بر من بشناسان،که اگر حجت خود را به من نشناسانی، از دینم گمراه خواهم شد».4
گاهی برای اقتدا به یک امام جماعت چنان وسواس و حساسیتی به خرج می‌دهیم که حتماً باید وی را بشناسیم، آن هم برای یک عمل عبادی. حال برای شناخت میزان حق، راه هدایت، منشـاء هـمه اعـمال عـبادی، اخـلاقی و... و دلیل وجـود هستی و حجت خدا که امیرالمؤمنین(ع) می‌فرماید:
« اگر زمین حتی یک ساعت از حجت خدا خالی بماند، اهلش را در خود فرو می‌برد».5

و یا خود وجود مقدسش می‌فرماید :
« زمین هیچ‌ گاه از حجت خداوند ـ چه آشکار باشد یا نهان ـ خالی نمی‌ماند».6
چقدر حساسیت و وسواس داشته و در راه این شناخت تلاش می‌کنیم؟

تلاشی که لازمه آن درک فایده وجودی امام زمان(عج) است. فایده ای که تمام موجودات به طور مستقیم و غیرمستقیم از آن بهره می‌برند، چرا که خود،  منبع همه فایده‌ها و محور خلقت و دلیل هستی است. همان‌ طور که در حدیث امیرالمؤمنین(ع) گذشت به بركت وجود ایشان است که ما در این دنیا زندگـی می‌کنیم، روزی می‌خوریم ، عنایات خداوند متعال شـامل حال‌مان می‌شود وآسمان و زمین ثابت و پا برجاست.

امام زمان(عج) ولی خدا و سرپرست  ما در این عالم هستی است که هم‌ واره به یاد ماست و دایره عنایات وتوجهاتش همچون حصاری ما را احاطه کرده است، چنان که خود فرموده:

« در نقطه‌ای دور و پنهان از دیـده‌ها به سـر می‌بریم، ولی از حـوادث و مـاجراهـایی که بر شـما می‌گذرد مطّلع هستیم و هیچ چیز بر ما پوشیده نیست».7

«همانا ما شما را بی سرپرست نگذاشته و مراعاتتان را می‌کنیم و به یاد شما هستیم. اگر عنایات و توجهات ما نبود، مصائب و حـوادث زندگی، شـما را در بر می‌گرفت و دشمنان‌تان شـما را از بین می‌بردند».8

پس برای شناخت سرپرست خود و امام زمان‌مان(عج)، باید ویژگی‌های او را دوباره و با دیدی عمیق‌تر بررسی کرد و در گستره ای وسیع‌تر پیرامون امامت و نقش وی تدّبر، تأمل و اندیشه نمود. این نوع شناخت خود مقدمه‌ای است برای یک اقتدا و پیروی آگاهانه که اطاعتی تعبد آمیز از امام زمان(عج) را در پی خواهد داشت که عین اطاعت از خدا و رسول خدا(ص)  است.
التماس دعا


پی نوشت ها :    
1. الغیبه شیخ طوسی، ص 51 ـ 52
2. کمال الدین، ج 2، ص 485   ـ   منتخب الاثر، ص 267
3. میزان الحکمه، جلد 1، ص 171
4. اصول کافی، جلد 1، ص 337   ـ  صحیفه مهدیه، ص 356 و ص 366
5. بحارالانوار، جلد 51 ، ص 113
6. کمال الدین، ج 2، ص 115
7. بحارالانوار، جلد 53، ص 175
8. همان

ماهنامه موعود شماره 71