هاروت و ماروت در قرآن
خداوند درآیه 102 سوره بقره با اشارتى اجمالى، داستان هاروت وماروت را این گونه بیان فرموده است:
(واتّبعوا ما تتلوا الشّیاطین على ملك سلیمان و ماكفر سلیمان ولكنّ الشّیاطین كفروا یعلّمون النّاس السّحر وما أنزل على الملكین ببابل هاروت و ماروت وما یعلّمان من احد حتّى یقولا انّما نحن فتنة فلاتكفر فیتعلمون منهما مایفرّقون به بین المرء و زوجه وماهم بضارّی ن به من أحد الاّ باذن اللّه و یتعلّمون مایضرّهم ولاینفعهم و لقد علموا لمن اشتریه ماله فى الآخرة من خلاق ولبئس ماشروا به انفسهم لوكانوا یعلمون)
مردمان از افسونهایى كه شیاطین در روزگار حاكمیت سلیمان مى خواندند، پیروى كردند والبته سلیمان كفر نورزید، بلكه این شیاطین بودند كه راه كفر مى پیمودند وبه مردم سحر مى آموختند، ونیز آن افسون كه در دو فرشته ـ هاروت وماروت ـ دربابل نازل شد، درحالى كه آن دو به هیچ كس سحر نمى آموختند، مگر این كه به وى یادآور مى شدند كه براى او آزمایش ومایه آزمونند ونباید او راه كفر را بپیماید (نباید از سحرآموزى سوء استفاده كند) امّا مردمان ازآن دو افسونهایى مى آموختند كه با آن مرد را از همسرش جدا مى ساختند والبته نمى توانستند ب ه كسى آسیب رسانند مگر به اذن الهى، مردمان چیزهایى فرا مى گرفتند كه برایشان زیان آور بود و منفعتى درپى نداشت و خود مى دانستند كه خریداران آن جادو را درآخرت بهره اى نیست. خود را به بد چیزى فروختند، اگر اهل فهم ودانش بودند!
بسیارى از مستشرقان براین باورند كه لغت هاروت وماروت4، همان واژه (هرودات) و (امردات) است كه در اوستا موجود مى باشد وهمین دو واژه، بعدها در زبان پارسى به صورت (خرداد) و (مرداد) درآمده است
تاریخ رویداد داستان
اگر سیاق آیات را ملاك پیوستگى وارتباط زمانى آنها بدانیم، ممكن است نتیجه بگیریم كه چون در آیه نامى از سلیمان به میان آمده است، پس موضوع هاروت وماروت هم مربوط به عصر او است. ولى منابع حدیثى این برداشت را نفى كرده و ارتباط آیات را برمحور هم زمانى ندانسته اس ت. بلكه از برخى احادیث استفاده مى شود كه موضوع هاروت وماروت به عصر پس ازنوح باز مى گردد. چنانكه امام صادق(ع) فرموده است: (بعد از نوح، ساحران وخیال پردازان فزونى یافتند، خداوند دوملك را به سوى پیامبر آن عصر فرستاد تا راز ساحران را برملاسازند و شیوه ابطال سحر را به مردم بیاموزند.) 1
دراین صورت، این سؤال مطرح مى شود كه پس چرا نام سلیمان دراین مجموعه آیات یاد شده است؟
درپاسخ باید گفت كه تنها ارتباط موضوعى داستان هاروت وماروت، باآنچه در روزگار حكومت سلیمان به وسیله شیاطین رخ داده، سبب شده است كه نام سلیمان درآیه یاد شود.
برخى مفسران با این اعتقاد كه داستان هاروت وماروت ربطى به عصر سلیمان نداشته است، زمان رخداد واقعه را، عصر ادریس پیامبر دانسته اند.
واژه هاروت و ماروت
بیش تر مفسران و لغت شناسان عرب، هاروت و ماروت را دو واژه غیرعربى دانسته اند كه وارد واژگان عرب شده است و ازاین رو لفظى معرّب یا دخیل شناخته مى شوند. 3هرچند درمیان لغویان، هستند كسانى كه در اصل وجود هرگونه لفظ معرّب را در واژگان زبان عرب ویا درقرآن، منكر شده اند، ولى با توجه به رهیافت نامها و اعلام غیرعرب در فرهنگ تازى وهمچنین آیات قرآن، مى توان كلام آنان را، سخن افراط گرانه وغیرقابل اثبات دانست.
بسیارى از مستشرقان براین باورند كه لغت هاروت وماروت4، همان واژه (هرودات) و (امردات) است كه در اوستا موجود مى باشد وهمین دو واژه، بعدها در زبان پارسى به صورت (خرداد) و (مرداد) درآمده است. برخى دیگر این دو واژه را (اریوخ) و (مریوخ) دانسته اند. 5
آنچه گذشت، دیدگاههاى لغت شناسان است وامّا مفسران در ریشه یابى این دو لغت، اظهارنظر خاصى نكرده اند و فقط آن دو را غیر عربى و نیز غیرمنصرف شمرده اند.6
بعضى لغویان، ریشه این دوكلمه را (هرت) و (مرت) دانسته وآن دو را عربى شمرده اند به معناى (شكستن)،7 ولى غیرمنصرف بودن این دو واژه، خود گواه روشنى بر نادرستى این نظریه است. چه این كه غیرمنصرف بودن یك لفظ ،دو سبب مى طلبد و در اینجا یكى علمیّت است و دیگرى عجمى بودن. 8
بعضى خواسته اند دركنارعلمیّت،عدول را دومین سبب به حساب آورند، ولى با توجه به معیّن بودن موارد عدول دركلمات عرب، اثبات عدول دراین دو واژه آسان نیست. 9
مدیر : 