مذهبی فرهنگی

همه حرف از عقل و عاقل بودن می زنند و هیچ کس هم نیست که قبول کند بی عقلی کرده است! می خواهیم فلان رشته را انتخاب کنیم می گویند: بی عقلی نکنی ها! ساده نشی! این رشته که نون و آب نداره ! می خواهیم فلان کار فداکارانه! را انجام دهیم می گویند: با عقل جور در نمی آید! عاقل که از این کارها نمی کند! سادگی نکنی ها! می خواهیم فلان جا برویم می گویند: به عقلت شک می کنن! نروی ها! می گویند طرف ساده بود! باید زرنگ باشی! غفلت کنی کلاهت پس معرکه اس! 

 این وسط کسی نیست که بپرسد بابا این عقل عقل که می گویید چیست؟ یک چیز خوراکی است یا جزء پوشاک به حساب می آید؟!! توی جیب جا می شود؟! ظاهر قضیه این است که یک گران بها درّی است که همه دارند ولی نمی دانند چیست! یک چیزی که هر کس بهره بیشتری از آن داشته باشد قدرت( آن هم از همه نوعش!) بیشتر است. اصلاً این سؤال یک سؤال اساسی است که در طول تاریخ همواره ذهن آدم ها را به خود مشغول نموده است و البته هر کس هم یک جور به آن پاسخ داده است! یک نمونه بارز آن در دوران خلافت امیرالمؤمنین علی(علیه السّلام) اتفاق افتاد. بسیاری از آدم های عصر امام که در ظاهر! از یاران ایشان نیز بودند، به ایشان اعتراض می کردند!! که ای علی چرا این قدر در مقابل معاویه فلانی و..؟ از آن دست حرف هایی که دلالت بر عقل و زیرکی معاویه در امور می کرد! حضرت در یکی از خطبه های خود فرمودند: « وَاللَّهِ ما مُعاوِیَةُ بِاءَدْهَى مِنِّی ، وَ لَكِنَّهُ یَغْدِرُ وَ یَفْجُرُ، وَ لَوْ لا كَراهِیَةُ الْغَدْرِ لَكُنْتُ مِنْ اءَدْهَى النَّاسِ، وَ لكنْ كُلُّ غُدَرَةٍ فُجَرَةٌ، وَ كُلُّ فُجَرَةٍ كُفَرَةٌ، وَ لِكُلِّ غادِرٍ لِواءٌ یُعْرَفُ بِهِ یَوْمَ الْقِیامَةِ. وَاللَّهِ ما اءُسْتَغْفَلُ بِالْمَكِیدَةِ، وَ لا اءُسْتَغْمَزُ بِالشَّدِیدَةِ ؛ به خدا سوگند، معاویه از من زیرك تر و عاقل تر از من نیست . او پیمان شكنى و فریبكارى مى كند. اگر پیمان شكنى را ناخوش نمى داشتم ، من زیركترین مردم مى بودم . ولى پیمان شكنان ، گنه كارند و گنه كاران ، نافرمان . هر پیمان شكنى را در روز قیامت پرچمى است كه بدان شناخته گردد. به خدا سوگند، مكر و خدعه مرا غافلگیر نكند و در سختی ها ناتوان نشوم .»(1)

ارسال به

با طرح این سؤال مهم که به نظر شما: عقل ما چقدر از مفاهیم و آموزه های وحی الهی را می فهمد؟

گفتیم که عقل ما نمی تواند همه معارف وحی را خودش دریابد و نیاز دارد که پیامبر این مسائل را برای او از طرف خداوند متعال بیاورد. البته این بدان معنا نیست که عقل ما خود توانایی درک هیچ معرفتی را ندارد بلکه در بسیاری از مسائل، عقل ما بدون آن که نیازی به وحی داشته باشد می تواند بفهمد و تصمیم گیری نماید. بنابراین وحی همانند چراغ روشنی است که مسیر عقل را روشن می کند تا به درک صحیح برسد. چون در مورد یک سری از مسائل اصلاً عقل نمی تواند نظری بدهد. مثلاً عقل از کجا بفهمد که پس از مرگ عالم دیگری وجود دارد؟! یا مثلاً ما چه می دانیم که چه چیزی سبب سعادت و خوشبختی واقعی ماست؟

اگر خدا به ما نگفته بود به پدر و مادر خود نیکی کنیم و حتی یک اف به آن ها نگوییم ما از کجا می فهمیدیم که شکستن دل پدر و مادر این قدر بد است. این قدر بد که اگر زندگی مان به هم پیچ خورد و گره های ریز و درشت آن ما را در خود گم کرد و کلاف زندگی مان سردرگم شد ؛

 بدانیم که لابد یک غباری از ناراحتی( نه این که دل شکسته شوند و اشک شان دربیاید!! آن وقت که معلوم نیست چه بر سر ما بیاید!) روی دل پدر و مادرمان نشانده ایم! 

 یا مثلاً چه کسی می تواند ادعا کند که همه حقایق عالم را دریافته است و می داند علّت هر چیزی چیست؟!! از همه مهم تر دردهای بی درمان این بشر سر در گم! علم و دانش بشری هر روز یک چیز جدید کشف می کند و اطلاعات بشر لحظه ای! در تغییر است. اما در این میان هنوز هم بسیاری از مسائل مجهول است.

به طور کلی باید گفت مسائل کلی که سعادت ما بدان وابسته است همان اموری است که خود نمی توانیم بدان ها دست یابیم و باید وحی و کلامی از خالق انسان برای هدایت او بیاید. خالقی که به همه زوایای وجودی ما آگاه است و می داند چه چیزی برای آ« خوب است و چه چیزی برای آن مضر!

ارسال به

 دین اسلام دینی است که از همان ابتدا به عقل و پذیرش عقلانی اهمیت بسیار می داد و بر مبنای مشترک میان انسان ها و فطرت سلیم آن ها اقدام به دعوت می نمود. در این صورت است که با میل و رغبت از آن استقبال می شود و روز به روز نیز بر گستره آن در جهان افزوده می گردد. نبی مکرّم اسلام در سال های آغازین بعثت خود با اعلام جهانی بودن دعوت دین اسلام، اقدام به فرستادن نامه به اقصی نقاط جهان نمودند تا همگان را با این دین آسمانی که پیروی از آن سبب سعادت و نیک انجامی است، آشنا کنند.

پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله پس از مشورت با اصحاب و یاران خود، در یكى از روزهاى ماه محرم سال هفتم قمرى براى شش تن از زمامداران جهان نامه اى نوشت و به وسیله شش تن از یاران خود براى آنان ارسال نمود که عبارتند از:

1- نامه به قیصر روم

2- نامه به شاهنشاه ایران

3- نامه به مقوقس، زمامداراسكندریه و سرزمین مصر

4- نامه به نجاشى، زمامدار حبشه در شاخ آفریقا

5- نامه به حاكم غسانیه، بخشى از سرزمین شام ، شامل دمشق ، جولان و یرموك كه امروزه كشور اردن ، بر بخش هایى از آن استیلا دارد و بخش هاى دیگرش ‍ جزء كشور سوریه است.

6- نامه به حاكم یمامه سرزمینی میان نجد و بحرین.

ارسال به

بر اساس آنچه در مقالات قبل گفتیم فهم بشر از وحی الهی مصون از خطا و اشتباه نیست بلکه حقیقت وحی که بر پیامبر نازل شده از هر گونه خطا و اشتباهی مصون بوده است. چون پیامبر معصوم است و آنچه را که خداوند به او نازل کرده است بدون خطا و اشتباه دریافت می کند. از این رو برای فهم قرآن بهترین راه تفسیر آیات قرآنی با کمک یکدیگر است.  آیات قرآنی یكدیگر را تفسیر می كنند. این كه آیات قرآنی همدیگر را تفسیر می كنند، دارای دلایل زیر است:

دلیل یكم- آیات قرآن مجید از مقام شامخ ربوبی نازل شده است و هر یك از این آیات، درباره هر موضوعی هم كه باشد، نه تنها با هیچ یك از آیات دیگر اختلاف ندارد، - همان گونه كه خداوند سبحان تذكر داده است: و لو كان من عند غیر آلله لوجدوا فیه اختلافا كثیرا "و اگر این قرآن از خداوند نازل نشده بود، اختلاف فراوانی در آن می یافتند." (1) بلكه بدان جهت كه هر یك از آن ها بیان كننده جزئی از اجزاء مجموعه واقعیت مربوط به خدا و جهان هستی در ارتباط با "انسان آن چنان كه هست" و "انسان آن چنان كه باید و شاید" می باشد، بنابر این هر یك از آن ها مكمل بقیه آیات قرآنی است كه نازل شده است. هم چنین، اگر در آیات قرآنی كم ترین اختلاف و تناقضی وجود داشته باشد، وحدت معانی و هدف مختل شده و شایستگی اعجاز را از دست می دهد.

دلیل دوم - قرآن از هنگامی كه نازل شده، مورد مطالعه و بررسی و تحقیق مخالفانی از ناقدان سخن و متخصصان ماهر در فنون محاورات و حقایق مربوط به خدا، جهان هستی و انسان بوده است. آن ها اگر اندك اختلاف یا تناقضی در آیات قرآنی می دیدند، محال بود آن را اشاعه ندهند؛ مخصوصآ در موقع ظهور اسلام كه كفار و مشركین با تمام قوا برای از بین بردن اسلام صف آرایی كرده و در این عرصه مبارزه، عقاید، مال و منال، اعتبار، تاریخ، نژاد و فرهنگ خود را از دست می دادند. با این حال، طبق گزارش تاریخ آن ها نتوانستند از عهده اثبات اختلاف یا تناقض در آیات قرآن مجید برآیند؛ در حالی كه چنین كاری (اثبات اختلاف و تناقض) آنان را در همه عرصه های رویارویی پیروز می كرد و دیگر نیازی به جنگ و كشتار و از دست دادن همه شؤون حیاتی نبود.

دلیل سوم - وحدت و انسجام قرآن در ارائه واقعیات بسیار فراوان پیرامون الهیات، طبیعیات، موقعیت انسان در جهان هستی، احكام و دستورات، اخلاقیات و قصص، ایجاب می كند كه هر یك از مجموعه آیات، مفسر و شاهد آیات دیگر باشد.(2)

پی نوشت ها:

1- سوره نساء/82

2- قرآن در نگاهی گذرا، علامه جعفری

ارسال به