سفیانی و قرقیسیا در گذر تاریخ
گفتوگو با حجّتالاسلام و المسلمین علیاكبر مهدیپور
اشاره:
در شمارة 98 موعود گفتوگویی پیرامون «شام در گذر تاریخ» با استاد گرامی حجّتالاسلام و المسلمین جناب آقای مهدیپور، محقّق و نویسندة ارجمند ترتیب داده بودیم كه تقدیم خوانندگان شد. در ادامة موضوع، در این شماره، مبحث قرقیسیا و فرجام سفیانی را پی میگیریم. پیشاپیش از اینكه استاد محترم، ما را به حضور پذیرفتند از ایشان سپاسگزاریم. در این شماره گفتوگویی پیرامون «قرقیسیا» داریم كه از شهرهای شامات، در شمال سوریه و محلّ وقوع بزرگترین نبرد جهانی در آستانة ظهور میباشد.
- لطفاً در آغاز گفتوگو اشارهای به مفهوم واژة «قرقیسیا» و موقعیّت جغرافیایی این منطقه داشته باشید.
قرقیسیا شهری در شمال سوریه، در طول جغرافیایی 64 درجه و 45 دقیقه و عرض جغرافیایی 35 درجه، ـ براساس تحدید بطلمیوس ـ است.2 این شهر در شش فرسخی رَحبة مالك بن طَوْق، در نزدیكی «رَقّه» در استان الجزیره، بر كرانة رود خابور قرار دارد.3 خابور بزرگترین رودخانة الجزیره است، كه از دو طرف كوه «قراجه داغ» واقع در جنوب دیار بكر تركیه سرچشمه میگیرد. این رود پس از عبور از بستری به طول 350 كیلومتر در محلّ قرقیسیا به فرات میریزد.4
قرقیسیا در 35 كیلومتری جنوب شرقی «دیر»5 بر كرانة غربی فرات، در محلّ التقای فرات و خابور قرار دارد.6
- این شهر از چه زمانی بنا شده، چه پیشینة تاریخی دارد و موقعیّت فعلی آن چگونه است؟
به سال 16 ق. سعد بن ابی وقّاص سپاهی به فرماندهی عمرو بن مالك زهری به هَیْت و قرقیسیا فرستاد. به سال 19 ق. عیاض بن غنم، الجزیره را فتح كرد و حبیب بن مسلمه را به قرقیسیا فرستاد. اهالی قرقیسیا بدون جنگ و خونریزی به آغوش اسلام آمدند و حبیب «عمیر بن سعد» را به عنوان والی قرقیسیا تعیین كرد.10 مردم قرقیسیا با معارف اسلامی آشنا شدند و آنجا را مركز نشر تعالیم اسلامی قرار دادند، محدّثان و حافظان بسیاری در این شهر پرورش یافتند كه اسامی شماری از آنها را سمعانی آورده است.11
هنگامی كه معاویه با خاندان عصمت و طهارت به مخالفت برخاست و بر فراز منبر، صریحاً امیرمؤمنان(ع) را سبّ كرد، جمعی از دوستداران اهل بیت(ع) به سوی قرقیسیا مهاجرت كردند، كه از آن جمله بود: عدیّ بن حاتم، جریر بن عبدالله بجلی و حنظلـة الكاتب.12 محدّثان منسوب به قرقیسیا را با عناوینی چون: قرقسانی، قرقسایی13 و قرقسیانی میخوانند.14
قرقیسیا در صدر اسلام، شهری آباد و فرهنگی بود و در سفرهای بازرگانی بین شام و عراق نقش مهمّی ایفا میكرد.15
از اینكه سمعانی در قرن ششم، یاقوت و ابن اثیر در قرن هفتم از آن به عنوان «شهر» یاد كردهاند معلوم میشود كه تا آن زمان موقعیّت شهری قرقیسیا محفوظ بوده است، ولی بعدها به كلّی ویران شد و اینك قصبهای بر ویرانههای آن به نام «ابوسرای» وجود دارد.16
تبلیغات
مدیر : 