مقبره امیرشاه ملك ( مسجد شاه )
بنایى تاریخى از دوره تیمورى كه تا پیش از انقلاب اسلامى به مسجد شاه شهرت داشت و بعد به نام مسجد هفتاد و دو تن خوانده شد، اصلاً مقبره یكى از اُمراى شاهرخ تیمورى به نام امیر شاه ملك ( یا ملك شاه ) است. این مقبره در محل چهار سوق و تلاقى دو بازار بزرگ و فرش فروشها در كنار میدانى قدیمى به نام « سرِ سنگ » احداث شده و پس از توسعه حریم حرم در مجاورت ضلع جنوب غربى حرم قرار گرفته است.بنا شامل یك سرداب براى دفن جسد، قبه اى 5 در 5 مترى، گنبدى دو پوششه به ارتفاع 4/17 متر، ایوانى در جانب شمال به ارتفاع 4/9 متر، فضاهایى جانبى و دو گلدسته در طرفین ایوان مىباشد. دورادور ایوان كتیبه اى داشته كه تنها قسمت پایانى آن بر روى پایه سمت چپ باقى مانده و این جملات به وضوح در آن قابل خواندن است: « الامیر ملكشاه اعرج الله معارج دولته فى رجب سنة خمس و خمسین و ثمانمائة للهجرة »
امیر غیاث الدین شاه ملكِ بِرلاس یكى از اُمراى معتبر تیمور و فرزند وى شاهرخ بوده است.
در سال 809 قمرى كه شاهرخ حكومت ولایت خراسان را با مركزیت توس و مشهد به فرزند جوان خویش اُلغ بیك بخشید شاه ملك را هم به امیر الامرایى وى منصوب كرد. وى تا سال 811 كه مأمور فتح و تصرف ماوراء النهر گردید در خراسان مستقر بود. در سال 812 كه حكومت ماوراء النهر به الغ بیك داده شد امیرشاه ملك هم همراه او گردید. این دو ظاهراً تا سال 817 حكومت خراسان را هم داشتند، اما از آن زمان به بعد فرزند دیگر شاهرخ یعنى بایسنغر میرزا والى خراسان ( با مركزیت توس ) شد. بنابراین امیرشاه ملك در سالهاى 809 تا 817 قمرى حاكم اصلى خراسان، یا دست كم بزرگترین امیر این خطّه بوده است. وى تا سال 829 قمرى قدرتمندانه در ماوراء النهر و خوارزم به حكومت و دستیارى الغ بیك مشغول بود، تا این كه در سال مزبور در خوارزم درگذشت و جسدش به مشهد حمل و در بنایى كه خود وى براى این منظور ساخته بود مدفون گردید.
اصل مقبره امیرشاه ملك بین سالهاى 809 تا 829 قمرى احداث شده اما تكمیل و تزیین آن تا سال 855 طول كشیده است. این بنا كه در زمان شاه سلطان حسین صفوى ( 1119 ق ) و هم نادرشاه افشار ( 1155 ق ) مرمّت گردیده، داراى گنبد فیروزه اى رنگ و دو گلدسته زیباست. مقبره امیرشاه ملك هر چند به عنوان زیارتگاه شناخته نمىشود اما كاربرد فرهنگى ـ توریستى دارد. این بنا كه باید عنوان « مسجد شاه » را از نام « شاه ملك » یا بناى مجاور خود به نام « حمام شاه » ( رضوى بعدى ) گرفته باشد، نمىتوانسته است مسجد باشد چون قبله آن با قبله مشهد انطباق ندارد و در سرداب آن هم چند جسد دفن شده است.
امیر غیاث الدین شاه ملكِ بِرلاس یكى از اُمراى معتبر تیمور و فرزند وى شاهرخ بوده است.
در سال 809 قمرى كه شاهرخ حكومت ولایت خراسان را با مركزیت توس و مشهد به فرزند جوان خویش اُلغ بیك بخشید شاه ملك را هم به امیر الامرایى وى منصوب كرد. وى تا سال 811 كه مأمور فتح و تصرف ماوراء النهر گردید در خراسان مستقر بود. در سال 812 كه حكومت ماوراء النهر به الغ بیك داده شد امیرشاه ملك هم همراه او گردید. این دو ظاهراً تا سال 817 حكومت خراسان را هم داشتند، اما از آن زمان به بعد فرزند دیگر شاهرخ یعنى بایسنغر میرزا والى خراسان ( با مركزیت توس ) شد. بنابراین امیرشاه ملك در سالهاى 809 تا 817 قمرى حاكم اصلى خراسان، یا دست كم بزرگترین امیر این خطّه بوده است. وى تا سال 829 قمرى قدرتمندانه در ماوراء النهر و خوارزم به حكومت و دستیارى الغ بیك مشغول بود، تا این كه در سال مزبور در خوارزم درگذشت و جسدش به مشهد حمل و در بنایى كه خود وى براى این منظور ساخته بود مدفون گردید.
اصل مقبره امیرشاه ملك بین سالهاى 809 تا 829 قمرى احداث شده اما تكمیل و تزیین آن تا سال 855 طول كشیده است. این بنا كه در زمان شاه سلطان حسین صفوى ( 1119 ق ) و هم نادرشاه افشار ( 1155 ق ) مرمّت گردیده، داراى گنبد فیروزه اى رنگ و دو گلدسته زیباست. مقبره امیرشاه ملك هر چند به عنوان زیارتگاه شناخته نمىشود اما كاربرد فرهنگى ـ توریستى دارد. این بنا كه باید عنوان « مسجد شاه » را از نام « شاه ملك » یا بناى مجاور خود به نام « حمام شاه » ( رضوى بعدى ) گرفته باشد، نمىتوانسته است مسجد باشد چون قبله آن با قبله مشهد انطباق ندارد و در سرداب آن هم چند جسد دفن شده است.
نوشته شده در تاریخ شنبه 29 فروردین 1388 | توسط: امین | طبقه بندی: معرفی اماکن مذهبی و زیارتی، | نظرات()
مدیر : 